iStock-1266616098.jpg

HİPERTANSİYON

HİPERTANSİYON

Hipertansiyon sık görülen hastalıklardandır ve önemli bir halk sağlığı sorunudur. Kalp hastalığı, inme (felç), böbrek hastalığı, erken ölüme neden olabilir. Ancak, hipertansiyon önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalıktır. Hipertansiyonun nedeni %95 primer (esansiyel) hipertansiyondur. Hastaların yaklaşık %5’inde parankimal böbrek hastalığı, renal arter darlığı, böbrek üstü bezlerinin aşırı aldosteron salgılaması, feokromasitoma ve uyku apnesi gibi bir nedene bağlı olarak gelişen sekonder hipertansiyon mevcuttur.


Hipertansiyon komplikasyonları dünyada her yıl 9.4 milyon ölüme neden olmaktadır. Kalp hastalıklarına
bağlı ölümlerin %45’inden, inmeye bağlı ölümlerin %51’inden hipertansiyon sorumludur. Hipertansiyonun erişkinlerdeki sıklığı %35-46 arasında olup, oldukça yüksektir. Yaşlı nüfusun artışı, şişmanlığın giderek artması ve diyette tuz alımının fazlalığı ile ilişkilidir.

Tablo 1: Kan basıncı sınıflaması

Kategori Büyük (mmHg) Küçük (mmHg)

Optimal<120<80

Normal120–12980–84

Yüksek normal130–13985–89

Evre 1 Hipertansiyon140–15990–99

Evre 2 Hipertansiyon160–179100–109

Evre 3 Hipertansiyon≥180≥110

Değiştirilebilir Risk Faktörleri

  • Sigara içimi

  • Diyabet

  • Kolesterol yüksekliği

  • Aşırı kilo/şişmanlık

  • Spor yapmama

  • Sağlıksız beslenme

Diğer Risk Faktörleri

  • Kronik böbrek hastalığı

  • Aile öyküsü (kalıtım)

  • Yaşlanma

  • Erkek cinsiyet

  • Uyku apne hastalığı

  • Stress

*Bu faktörler değiştirilebilirse kalp damar hastalığı riski azalır.

 

Hipertansiyon belirtileri: Baş ağrısı, baş dönmesi, ensede ağrı, zonklama, eforla nefes darlığı, yorgunluk, çarpıntı, halsizlik, kulaklarda uğultu, gece idrara kalkma, erektil disfonksiyon. Sessiz katil olarak da tanımlanır.


TA ve alışkanlıklar: Sigara, alkol, kafein, aşırı kalori, tuz, hareketsizlik.


Tanı: Boy, kilo, nabız dakika sayısı, tiroid muayenesi, sistemik muayene.


Kan basıncı ölçümü: Doğru ölçüm önemli. Ofis ölçümü, evde ölçüm, ambulatuvar kan basıncı (beyaz önlük hipertansiyonu).


Subklinik organ hasarı: Sol ventrikül hipertrofisi (LVH), carotis intima media >0.9 mm, hafif kreatinin yükselmesi, düşük GFR (<60), mikroalbuminüri 30-300 mg.


Kesin organ hasarı: Koroner arter hastalığı (KAH – Miyokard infarktüsü, angina pectoris), serebrovasküler olay (SVO), hipertansif kalp hastalığı, kronik böbrek hastalığı, periferik arter hastalığı, ileri retinopati.
Aort anevrizması, yırtılması (diseksiyon) gelişebilir.


Malign hipertansiyon: Küçük kan basıncı >140 mmHg + retinal hemoraji, eksüda ve/veya papilla ödemi.


Hipertansiyon: Sol ventrikül hipertrofisi (LVH) yaparak kalp yetersizliğine neden olabilir. Ventriküler taşikardi (VT) yapabilir. Atriyal fibrilasyona neden olarak iskemik inme (felç) yapabilir. Koroner arterlerde mediyal hipertrofi yaparak koroner iskemisine ve miyokard infarktüsüne neden olabilir.

 

Sekonder hipertansiyon nedenleri

Yaygın nedenleri Yaygın olmayan nedenleri

Renal parankimal hastalık Feokromositoma/paraganglioma

Renovasküler hastalık Cushing sendromu

Primer aldosteronism Hipotiroidi

Obstrüktif sleep apnea Hipertroidi

Drug veya alkole bağlı Aort koarktasyonu

Primer hiperparatiroidi

Konjenital adrenal hiperplazi

Primer aldosteronism dışında mineralocorticoid aşırılığı sendromu

Akromegali

Kan basıncı kontrolünü olumsuz etkileyen ilaç ve maddeler.

Ajan

Tedavi stratejileri

Alkol • Alkolün kısıtlanması (kadınlar: ≤1 kadeh, erkekler ≤2 kadeh)

Antidepressanlar (MAOIs, SNRIs, TCAs)•  Alternatif ajanlar (SSRIs)

Kafein•  Alımını kısıtla (<300 mg/gün)
• Kontrolsuz hipertansiyonda kullanımından kaçın

Dekonjestanlar (phenylephrine, pseudoephedrine gibi)•  Olası ise kısa etkililer kullanılmalı, ciddi, kontrolsuz hipertansiyonda kaçınılmalı
• Alternatif tedavilere yönelinmeli (nasal serum fizyolojik, intranasal corticosteroidler, antihistaminler gibi).

Bitkisel destekleyiciler (Ma Huang [ephedra], St. John’s wort [MAO inhibitörleri, yohimbine]) • Kullanımından kaçınılmalı

Oral kontraseptifler
• Düşük doz kullanılması (20–30 mcg ) veya progestin, veya alternatif doğum kontrol yöntemleri.
• Kontrolsuz hipertansiyonda kullanımından kaçın

NSAID (nonsteroid antienflamatuvar ilaçlar-romatizmal ağrı kesiciler)• Mümkünse kullanma
• Alternatif ağrı kesiciler (acetaminophen, topical NSAIDs).

Cocaine,• Kullanma

Sistemik cortizon• Mümkünse kullanma veya azalt
• Alternatif uygulama yöntemleri ( inhaler, topical)

Primer Aldosteronism
Dirençli hipertansiyonu olanlarda, kan potasyumu düşük olanlarda, böbrek üstü bezinde kitle saptananlarda, ailesinde erken ortaya çıkan hipertansiyon olanlarda ve genç yaşta (<40) inme geçirenlerde araştırılmalıdır.
Kanda aldosterone ve renin oranına bakılarak tarama yapılır.
Uyku apne sendromu
Dirençli hipertansiyonlu hastaların ≥80%’ inde görülür. CPAP tedavisi kan basıncı düşürülmesinde çok etkilidir.
İlaç Dışı Tedaviler

  • 1. Kilolu veya şişman kişilerde kilo kaybı

  • 2. Sağlıklı beslenme

  • 3. Tuz kısıtlaması

  • 4. Kontrendike değilse, tercihen diyetle potasyum alımı

  • 5. Fizik aktivite

  • 6. Alınıyorsa alkol kısıtlaması


Hastanın Değerlendirilmesi
Hipertansiyon hedef organ hasarının değerlendirilmesi, sekonder hipertansiyon olası nedenlerinin araştırılması ve tedavi planı için hasta değerlendirilmelidir.

Temel Laboratuar Testleri

Temel testler

Açlık kan şekeri

Tam kan sayımı

Kan yağları

Serum kreatinine, GFR

Serum sodium, potassium, calcium

Thyroid-stimulating hormone (TSH)

Tam idrar

Electrokardiyografi

Diğer testler

Ekokardiyografi
Ürik asit
Üriner albümin / kreatinine oranı

Yüksek kan basıncı tedavisi On yıllık kalp damar hastalığı sınıflaması yapılmalı (ASCVD risc score).

  • Kalp damar hastalığı varsa veya on yıllık risk ≥10% ve büyük kan basıncı 130 mmHG, küçük kan basıncı 80 mmHg’nın üzerinde ise,

  • Kalp damar hastalığı yoksa veya on yıllık risk <10% ve büyük kan basıncı 140 mmHG, küçük kan basıncı 90 mmHg’nın üzerinde ise; Kan basıncı düşürücü ilaç tedavisi uygulanmalıdır.

Hipertansiyonlu Hastalarda Kan Basıncı Hedefi: 130/80 mmHg’nın altında olmalı.
Başlangıç İlaç Tedavi Seçimi Thiazide diüretikleri, kalsiyum kanal blokerleri, ve ACE inhibitörleri veya ARB’ler önerilmektedir.

Gebelik ve Hipertansiyon
1. Gebe kalan veya hamile kalmayı planlayan bir hipertansiyonlu kadın tansiyon düşürücü ilaçlarını hamilelik süresince , ve/veya ile değiştirmelidir.
2. Gebe kalan bir hipertansiyonlu kadın ACE inhibitörleri, ARB, veya direct renin inhibitörleri ile tedavi edilmemelidir.